Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar"

Styczeń 2014

Tymoteusz Onyszkiewicz

Adwajta wedanta

44Cokolwiek jest niczym na początku i niczym na końcu, nie istnieje także w środku. Gaudapada Wszelka przemiana, to tylko nazwa wynikła z mowy, A w istocie jest to glina. Upaniszada Czhandogja VI, 1, 4

 

Adwajta wedanta to jedna z najpóźniej powstałych „klasycznych” szkół filozoficznych w Indiach.
Filozoficzne dociekania ujęte w ramy konkretnych systemów, nigdy nie dopasowują się ściśle do tych ram ani nie tkwią w nich statycznie. Podobnie, jak sposób myślenia, tak i idee tworzone przez człowieka charakteryzuje płynność. W związku z tym żaden system filozoficzny nie jest strukturą samodzielną ani też zamkniętą. Rzecz jasna każda teoria chcąc zachować swoją odrębność, musi posiadać wyróżniającą ją myśl przewodnią, ale wokół niej każda doktryna ulega z czasem wielu modyfikacjom i metamorfozom.
Zjawisko wzajemnych wpływów i często kłopotliwego braku wyraźnych granic pomiędzy różnymi doktrynami jest charakterystyczną cechą filozoficznych i religijnych systemów powstałych w Indiach. Systemy te nazywane są darśanami. Przedstawiając zatem jedną z darśan – czy to będzie szkoła sankhji, jogi, lokajaty, njaji, wajsiesziki, buddyzmu, dżinizmu czy wedanty – szybko okaże się, że w każdej z nich da się dostrzec wiele elementów zapożyczonych z innej. Zdarza się, że u poszczególnych myślicieli hinduskich ta „ideowa otwartość” i swoista „doktrynalna spontaniczność” są na tyle duże, że nie jest pewne, czy tworzą już nową szkołę, czy powinno się je przyporządkować do jakiejś konkretnej, już istniejącej darśany.
W filozoficznych prądach powstałych na Zachodzie, dzięki rzetelnej tradycji piśmienniczej, sięgającej początków samej filozofii, proces przenikania się związanych z nimi idei jest w miarę przejrzyście udokumentowany. Istnieje duża różnica między sposobem umiłowania mądrości na Zachodzie i na Wschodzie. Zachodni intelektualiści przywiązywali większą wagę do wyznaczania granic duchowej czy teoretycznej ortodoksji, podczas gdy myśliciele orientalni bardziej cenili stronę praktyczną, czyli prowadzącą do wyzwolenia praktykę filozoficzną. Z tego też powodu nie troszczono się tu o archiwa i ścisłą periodyzację dokonań poszczególnych darśan i ich przedstawicieli. Ważniejszy był przekaz ustny, który dokonywał się za sprawą nauczyciela i jego uczniów, a także stosowanie duchowej dyscypliny.
Nie inaczej ma się rzecz z filozofią adwajta wedanty, w której, jako że jest jedną z najpóźniej powstałych „klasycznych” szkół filozoficznych w Indiach, można wyróżnić wpływy wszystkich jej poprzedniczek z nurtów niematerialistycznych. Kumulują się w niej tradycje sankhji, jogi, buddyzmu, dżinizmu, wedanty oraz pietystyczna religijność bhakti. Jeśli chodzi o literaturę, adwajta wedanta czerpała z tradycji Wed, Upaniszad, Mahabharaty, w tym szczególnie z Bhagawadgity, Ramajany, Brahmasutry oraz z religijnych opowieści puranicznych.
Filozofia adwajta wedanty stanowi twórcze rozwinięcie filozofii wedanty, a myślicielami, którzy przyczynili się do jej doktrynalnej ewolucji byli Gaudapada i jego uczeń znany jako Gowinda. Jednakże pełną tożsamość i rozwój darśana zawdzięcza ona uczniowi Gowindy – Śankarze.
Myśliciel urodził się na południu Indii, w dzisiejszej prowincji Kerali. Jego dojrzała filozofia była egzystencją wędrownego ascety sannjasina, który wyrzeka się wszystkich żądz poza pragnieniem wiedzy. Czas życia Śankary nie jest dokładnie znany, wiadomo tylko, że przypada on na lata pomiędzy rokiem 650 a rokiem 850. Filozof, bazując na naukach swego duchowego mistrza Gowindy, a także na lekturze Upaniszad, Bhagawadgity i Brahmasutr autorstwa Badarajany, zbudował jeden z bardziej reprezentatywnych dla Indii systemów filozoficznych. Można zaryzykować stwierdzenie,
że pojawienie się myśli adwajta wedanty i absorbowanie przez nią idei
buddyjskich (co zresztą ułatwiało względne podobieństwo tych dwóch systemów), stało się jedną z głównych przyczyn wygaśnięcia buddyzmu w Indiach. Myśl wedanty, a z nią i adwajta wedanty Śankary, rozpowszechniona na Zachodzie u progu XX wieku przez Wiwekanandę, utożsamiana jest często z filozofią hinduską w ogóle, choć w Indiach większą popularnością cieszy się racjonalistyczna i sensualistyczna filozofia mimansy oraz teizm Ramanudży współgrający z prostą, spontaniczną kultowością.

(...)



Więcej przeczytasz w numerze Styczeń 2014

Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar", ukazującego się od 1996 roku.
Wydawca Centrum "REA" Rena Marciniak-Kosmowska - "Czwarty Wymiar" - All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i powielanie treści lub/i grafiki zawartej w tym serwisie bez zgody autora serwisu jest zabronione i chronione prawem.