Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar"

Starożytna gra w piłkę

  Dziś trudno wyobrazić sobie życie bez emocji, jakich dostarcza nam sport, zwłaszcza piłka nożna, oglądana w telewizji. Mieszkańcy Mezoameryki w czasach prekolumbijskich nie mieli telewizorów, ale mieli swoją grę w piłkę.   Juego de pelota, czyli dosłownie gra w piłkę

 

Dziś trudno wyobrazić sobie życie bez emocji, jakich dostarcza nam sport, zwłaszcza piłka nożna, oglądana w telewizji. Mieszkańcy Mezoameryki w czasach prekolumbijskich nie mieli telewizorów, ale mieli swoją grę w piłkę.

 

Juego de pelota, czyli dosłownie gra w piłkę, najprawdopodobniej została wymyślona przez tajemniczą cywilizację Olmeków, która rozwijała się w okolicach Zatoki Meksykańskiej w latach 1250 p.n.e. do około 600 n.e. W tamtych rejonach znaleziono najstarsze piłki go gry, jak również gliniane figurki, przedstawiające graczy. Jednakże juego de pelota była rozpowszechniona również wśród innych cywilizacji Mezoameryki, m.in. wśród Majów, Zapoteków, Tolteków, Azteków i Totonaków, którzy w swoim głównym ośrodku El Tajín mieli aż 17 boisk do gry, podczas gdy w innych strefach archeologicznych jest ich zaledwie kilka.

Z uwagi na to, że w tę grę grano w różnych miejscach, często oddalonych od siebie o kilkaset kilometrów, a w dodatku w różnych okresach czasu, powstało wiele wariantów juego de pelota. Niektóre wersje przypominają siatkówkę lub baseball, ale są też i takie, po których zakończeniu składano rytualne ofiary z graczy.

Niełatwe zasady

Gra polegała na tym, by wrzucić kauczukową piłkę do kamiennej obręczy, zawieszonej na ścianie boiska. Mogłoby się wydawać, że to niezbyt skomplikowane zadanie, ale owa obręcz służąca za bramkę często była umocowana na wysokości kilku metrów, a piłka ważyła średnio od dwóch do czterech kilogramów. W dodatku zawodnik mógł odbijać piłkę tylko kolanami, łokciami i biodrami. Oczywiście gracze używali specjalnych ochraniaczy, niemniej jednak, jak nietrudno się domyślić, podczas gry często dochodziło do ciężkich uszkodzeń ciała.

Chętnych do gry jednak nie brakowało, ponieważ udział w juego de pelota był ogromnym zaszczytem. Często zawodników werbowano wśród młodzieńców ze szlacheckich rodzin.

Zapłacić głową

Juego de pelota nie służyła wyłącznie rozrywce. Przede wszystkim był to bardzo ważny rytuał, przedstawiający symboliczną walkę między dobrem a złem lub między dniem a nocą. W tej wersji mecze były „ustawiane”, gdyż dobro zawsze musiało zwyciężyć. Aby mieć pewność, że tak się stanie, w drużynie z góry przegranych grali jeńcy. Przed meczem odpowiednio przygotowywano jeńców, a mianowicie głodzono ich, a jeśli przed rozpoczęciem gry pomimo wszystko wykazywali zbyt dużo energii, łamano im którąś z kończyn. Na zakończenie kapitanowi drużyny obcinano głowę obsydianowym nożem. W innej wersji, na przykład tej z Chichén Itzá, gdy padła bramka decydująca o zwycięstwie jednej z drużyn, kapitan drużyny przegranych obcinał głowę kapitanowi drużyny wygranych. Taką właśnie scenkę można zobaczyć na reliefach znajdujących się na ścianach boiska. Umrzeć w ten sposób było wielkim zaszczytem, a obcięta głowa symbolizowała odrodzenie.

Były również bezkrwawe warianty gry, na przykład w Monte Albán, gdzie boisko do gry jest małe i do tego nie ma kamiennych kręgów – bramek. Czasami juego de pelota również pełniła funkcję polityczną. Gdy dochodziło do konfliktów między dwoma państwami-miastami, nie wszczynano wojny, a zamiast tego grano w piłkę. Wynik meczu był równie ważny, jak wynik bitwy. W niektórych miejscach, np. w ośrodku Majów Yaxchilán, położonym przy granicy między Meksykiem a Gwatemalą, zawodnicy przed rozpoczęciem gry oczyszczali swoje dusze w specjalnej saunie (temazcal).       

Akustyczne boisko

Tak jak różne były zasady juego de pelota, tak różne były boiska do gry. Większość miała kształt podobny do litery I, ale zdarzały się też boiska w kształcie litery T. W przeciwieństwie do naszej piłki nożnej, si

Artykuły z tej kategorii

mkl2018
Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar", ukazującego się od 1996 roku.
Wydawca Centrum "REA" Rena Marciniak-Kosmowska - "Czwarty Wymiar" - All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i powielanie treści lub/i grafiki zawartej w tym serwisie bez zgody autora serwisu jest zabronione i chronione prawem.