Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar"

Irracjonalizm w polityce

Irracjonalizm w polityce

Edukowani w Polsce, w duchu wielkiego szacunku dla rozumu, kierujemy się najczęściej względami odległymi od racjonalnych uzasadnień. Uprzedzenia, zazdrość, zawiść, sympatia, niechęć, fanatyzm skłaniający, by widzieć wrogów w osobach mających odmienne poglądy – to główne wyznaczniki postępowania człowieka w omawianej dziedzinie, aczkolwiek nie jedyne.

 

Słyszałam wielokrotnie, że ktoś dokonał wyboru kandydata do parlamentu z tego powodu, że był przystojny i elegancki. To, że zawiódł oczekiwania wyborców nie miało dla tej osoby żadnego znaczenia.

Polityka dotyczy każdego z nas, bowiem poza tym, że każdy jest – mniej lub bardziej – wyrazistą indywidualnością, to jesteśmy także członkami państwa, czyli obywatelami. Ernst Cassirer pisał po II wojnie światowej, że rozstrzygnięcie problemów życia człowieka w państwie jest trudne ze względu na dominację myślenia mitycznego w polityce. Zdaniem tego wybitnego neokantysty, w naukach przyrodniczych święci triumf myślenie racjonalne, ale w dziedzinie praktycznej odnosi zwycięstwo wspomniane myślenie mityczne.

Ernst Cassirer podkreśla, że zachodzi różnica między myśleniem mitycznym a myśleniem logicznym niezależnie od tego, czy ocenia się to jako różnicę stopnia, czy różnicę zasadniczą. Ciążenie myślenia mitycznego ma źródło w ograniczonych możliwościach poznawczych człowieka. W mitach dochodzą do głosu nie tyle procesy intelektualne, co uczucia. Cassirer traktuje mity jako symbole owych uczuć. Wyraża w nich człowiek swoje instynkty, nadzieje i obawy.

Cassirer podkreśla, że w dziedzinie polityki nie da się wykreślić wyraźnej granicy między mitem a racjonalną wiedzą. Uzupełniając tę myśl niemieckiego filozofa, można dodać, że mityczne myślenie szerzy nieznana wcześniejszym epokom kultura masowa. Mity współcześnie powstające wykorzystują osiągnięcia naukowe, w tym technikę, a zwłaszcza środki łączności.

Polityk, jak pisał Cassirer, podejmuje funkcje, które w pierwotnych społeczeństwach pełnił mag i wróżbita. Mity polityczne pełnią różnorodną funkcję. Zdarza się, że wolność odczuwana nie jako przywilej lecz trud, prowadzi do przyjęcia mitu, który uwalnia człowieka od osobistej odpowiedzialności.

Cassirer ma rację, że racjonalny sposób myślenia nie zawsze wiedzie we właściwym kierunku. Krytyka mitów nie prowadzi do zgłębienia prawdy. Zresztą z heglizmu, nurtu racjonalnego w filozofii – czerpał faszyzm.

Uprawiając politykę, nadużywa się wielu pojęć, a zwłaszcza pojęcia wolności. Myli się także – najczęściej świadomie – stan postulowany ze stanem faktycznym. Mity stają się niebezpieczne, jeśli w konsekwencji jednostki coraz mniej wierzą we własne siły.

Wybory, które lansuje obecnie kultura euroamerykańska, nie mają uzasadnienie racjonalnego, bowiem nie gwarantują wskazania osób dostatecznie przygotowanych do stanowienia prawa oraz rządzenia. Stwarzają mityczną wiarę w to, że jednostki decydują o rozstrzygnięciach politycznych. Sokrates, co warto przemyśleć, krytykował wybory, ponieważ na przykład za butelkę wina pijaczek jest gotowy oddać głos na wskazaną przez darczyńcę osobę. Wyśmiewał także, co utrwalił Platon w swoich dziełach, rozrośnięte zjawisko niekompetencji sprzecznej z racjonalnością. Otóż na mocy wyborów, jak mówił, rozmaite funkcje mogą pełnić osoby pozbawione stosownego przygotowania. Oto na statku nadchodzi czas wyborów, na mocy których sternikiem zostaje kucharz. Los tego statku można przewidzieć. Współcześnie również może się zdarzyć, że kompetentny człowiek w dziedzinie psychiatrii zawiaduje na przykład ministerstwem wojny.

 Zresztą poza ideałami i chęcią ich urzeczywistniania, coraz częściej się zdarza, że politykami stają się osoby spr

Artykuły z tej kategorii

mkl2018
Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar", ukazującego się od 1996 roku.
Wydawca Centrum "REA" Rena Marciniak-Kosmowska - "Czwarty Wymiar" - All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i powielanie treści lub/i grafiki zawartej w tym serwisie bez zgody autora serwisu jest zabronione i chronione prawem.