Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar"

Śladami przeszłości

Paweł Szlachetko

Psałterz z Faddan More

ksiega01W 2006 roku służba prasowa Muzeum Narodowego w Dublinie wydała komunikat, który zelektryzował naukowców całej Europy. Na torfowiskach Faddan More odkryto psałterz napisany ok. 700 roku n.e. Dziś znawcy przedmiotu twierdzą, że jest to jedno z ważniejszych znalezisk w historii zachodniego chrześcijaństwa.

– Wszystko zaczęło się dosyć nieoczekiwanie – opowiedział prasie Eamonn P. Kelly z pracowni konserwatorskiej Narodowego Muzeum w Irlandii. – 20 lipca 2006 roku w miejscowości Faddan More Bog (hrabstwo North Tipperary) Eddie Fogarty, nikomu nieznany operator koparki, dokonał odkrycia, które zaparło dech w piersiach europejskim naukowcom.

Tego dnia Eddie miał za zadanie wykopać w torfowisku rów o szerokości dwóch, długości czterech i głębokości dwóch jardów. Torf przeznaczony był na eksport, do szklarni i szkółek hodowlanych w Holandii.

– W pewnym momencie na łyżce koparki – opowiadał później Fogarty – dostrzegłem dziwny przedmiot. Zatrzymałem maszynę i postanowiłem zobaczyć, co to takiego. Okazało się, że to stara, zniszczona księga w skórzanej oprawie. Pomyślałem, że dobrze będzie zadzwonić na posterunek policji. Wkrótce funkcjonariusze wezwali miejscowego historyka, a ten powiadomił stosowne służby hrabstwa.

Przerwano prace, teren zabezpieczono. Na miejsce ściągnięto przedstawiciela Muzeum Narodowego z Dublina. W tym czasie żaden z nielicznych gapiów, którzy zebrali się na miejscu znaleziska, nie przypuszczał, że uczestniczy w jednym z najważniejszych odkryć w historii Irlandii.

Pierwsze badania – pierwszy szok

Egzemplarz księgi nieznanego pochodzenia przewieziono do pracowni konserwatorskiej Muzeum Narodowego w Dublinie i umieszczono w specjalnie wychłodzonym pomieszczeniu o temperaturze 14 stopni Celsjusza.

W czasie prac sprawdzających na stanowisku w Faddan More Bog, archeolodzy odkryli również fragmenty skórzanej torby, w której prawdopodobnie księga była przenoszona. Stąd badacze wysnuli wniosek, że rękopis celowo wywieziono z klasztoru i ukryto na torfowisku. Mógł to zrobić jeden z klasztornych kopistów, chcąc w ten sposób ocalić manuskrypt przed wandalizmem Wikingów, którzy prawdopodobnie wylądowali na pobliskim terenie i rozpoczęli grabież.

Warto wspomnieć, że w VIII wieku Wikingowie wielokrotnie najeżdżali Irlandię. W czasie ich łupieżczych wypraw liczne kompleksy zamieszkałe przez zakonników zostały spalone, a zgromadzone w nich dobra zagrabione. Po przeprowadzeniu rekonstrukcji rozmieszczenia wczesnośredniowiecznych klasztorów na terenie współczesnego hrabstwa Tipperary archeolodzy doszli do wniosku, że psałterz najprawdopodobniej pochodzi z najbliższego z nich – z Birr, oddalonego o jakieś 4 mile od Faddan More Bog.

– Z pierwszych badań można było wnioskować – opowiadał później dr Patrick F. Wallace, dyrektor muzeum – że mamy do czynienia ze starą księgą, która nie uległa całkowitemu zniszczeniu dzięki konserwacyjnym właściwościom torfu.

Wkrótce okazało się, że oprawa psałterza jest ze skóry, zaś strony wykonano z welinu (z fr. vélin, od łac. vitellus – cielątko), czyli bardzo cienkiego pergaminu. Całość była nasączona torfowymi ingredientami i zachodziła obawa, że wszystko ulegnie zniszczeniu, jeśli zastosuje się tradycyjne metody konserwatorskie.

– Pobieżne badania zaszokowały wszystkich – stwierdził w wywiadzie prasowym dr Patrick F. Wallace. – Wstępnie wiek wykopanej z torfu księgi określono na 1200–1300 lat, czyli powstała ok. 700 roku naszej ery.

Ze względu na przypuszczalną wartość wykopanego woluminu zaproszono do Dublina międzynarodowych ekspertów, m.in. z Anglii, Francji oraz Izraela. W drugim tygodniu badań dyrektor muzeum zadzwonił do Johna Gillisa, cenionego konserwatora z Trinity College w Dublinie.

– Po przyjeździe na miejsce i zapoznaniu się z opiniami międzynarodowych ekspertów – opowiadał później prasie Gillis – postanowiłem zastosować nowatorską metodę suszenia próżniowego. Po wielodniowych dyskusjach doszliśmy do przekonania, że tylko w ten sposób możemy rozdzielić zlepione torfem karty i spróbować, choćby częściowo, je ocalić.

Ojcowie pustyni

Kolejne badania pozwoliły dowiedzieć się więcej o wykopanej księdze. Okazało się, że to manuskrypt powstały między VI a VIII wiekiem. Choć całość nie była w najlepszym stanie, naukowcy bez problemu odczytali na stronie pierwszej (na której to księgę otworzono 1300 lat temu) łacińskie fragmenty Psalmu 83. Na tej podstawie wysnuto wniosek, że wolumin jest psałterzem.

Skąd wziął się w tym rejonie hrabstwa? Czy został celowo porzucony w Faddan More? A może np. zakonnicy przewożący dobytek klasztorny zostali napadnięci i ograbieni przez bandytów? Ci zaś porzucili księgę na ówczesnym bezludziu?

To pytania, na które prawdopodobnie nigdy nie otrzymamy odpowiedzi.

Jaka była historia ludu, który w tamtym czasie żył w Irlandii? W wiekach poprzedzających napisanie psałterza Irlandczyków określano w języku łacińskim jako Scotti.

Pod koniec IV wieku n.e. plemiona z tych terenów dołączyły do pobratymców, którzy zaczęli atakować i rabować rzymską Brytanię. W trakcie podbojów skolonizowano także zachodnie tereny północnej Szkocji, tworząc królestwo Dalriady. Żeby usankcjonować zdobycze, zwrócono się do cesarza rzymskiego. W efekcie ok. V wieku n.e. nastąpiła chrystianizacja Irlandii. Nowo przyjęta wiara z dużych skupisk miejskich rozszerzyła się na prowincję. W efekcie w VII wieku n.e. można mówić już o zwycięstwie chrześcijaństwa na terenie całego kraju.

Artykuły z tej kategorii

Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar", ukazującego się od 1996 roku.
Wydawca Centrum "REA" Rena Marciniak-Kosmowska - "Czwarty Wymiar" - All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i powielanie treści lub/i grafiki zawartej w tym serwisie bez zgody autora serwisu jest zabronione i chronione prawem.