Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar"

Wtajemniczenia

Jerzy Prokopiuk Jerzy Prokopiuk

Wtajemniczenie spontaniczne: Jaźń LXVI

prokopiuk 250Synteza ego – i całej psyche człowieka – z jaźnią jest (i powinna być) celem i zwieńczeniem rozwoju człowieka: procesu jego indywiduacji.

W swoich Typach psychologicznych z roku 1921 C.G. Jung tak pisał o (archetypach) jaźni – das Selbst:

„Jako pojęcie empiryczne Jaźń określa ogólny zakres wszystkich zjawisk psychicznych, jakie zachodzą w człowieku. Pojęcie to wyraża jedność i całkowitość ogółu osobowości. Ponieważ jednak osobowość, ile że na poły nieświadoma, może zostać uświadomiona jedynie częściowo to i pojęcie Jaźni jest potencjalnie częściowo empiryczne, przeto w równej mierze występuje jako postulat”. Innymi słowy: pojęcie to ogarnia to, co doświadczalne, i to, co niedoświadczalne bądź jeszcze nie doświadczone. Cechy te pojęcie to dzieli z wieloma innymi terminami z zakresu przyrodoznawstwa, które są bardziej nomina niż ideami. Jako że całkowitość, na którą składają się treści świadome i nieświadome, jest postulatem, to określające ją pojęcie jest transcendentne, zakłada ono bowiem z racji empirycznych istnienie czynników nieświadomych, tym samym charakteryzuje pewną istotność, którą można opisać tylko częściowo, a która zaś w pewnej mierze pozostaje do czasu niepoznawalna i bezgraniczna.

Ponieważ zjawiska świadomości i nieświadomości występują w praktyce, Jaźń jako Całkowitość psychiczna posiada aspekt świadomy i nieświadomy. Na płaszczyźnie empirycznej Jaźń jawi się w marzeniach sennych, mitach i bajkach w formie „osobowości nadrzędnej”, na przykład w postaci króla, herosa, proroka, zbawiciela i tak dalej, czy też jako symbol Całkowitości, na przykład koło, czworokąt, quadratura circuli, krzyż i tak dalej. Ponieważ przedstawia ona complexio oppositorum, to znaczy zjednoczenie przeciwieństw, może się też jawić jako zjednoczona dwójnia, jak na przykład dao przejawia się w formie gry yang i yin, jako para braci, heros i jego przeciwnik (smok, wrogi brat, śmiertelny wróg, Faust i Mefistofeles i tak dalej); oznacza to, że na płaszczyźnie empirycznej Jaźń jawi się jako gra światła i cienia, mimo że pojęciowo ujmowana jest jako Całkowitość – jedność, w której przeciwieństwa się jednoczą. Ponieważ pojęcie takie jest niepoglądowe – tertium non datur – to właśnie z tego powodu jest ono transcendentne. Z logicznego punktu widzenia byłoby ono nawet czczą spekulacją, gdyby nie oznaczało i nie nazywało symboli jedności występujących w dziedzinie empirii.

Jaźń nie jest żadną ideą filozoficzną, o tyle, o ile nie stwierdza ona własnego istnienia, to znaczy nie hipostazuje się. Intelektualnie rzecz biorąc, przysługuje jej zaledwie znaczenie hipotezy, natomiast empiryczne symbole Jaźni posiadają często znaczną numinalność (na przykład mandala), to znaczy znamionuje je pewna aprioryczna wartość uczuciowa (na przykład Deus est circulus..., pitagorejska tetraktys, czwórca i tak dalej), tym samym zaś okazuje się, że jest to wyobrażenie archetypowe, które od innych wyobrażeń tego rodzaju różni się tym, iż odpowiednio do doniosłości swej treści i swej numianalności zajmuje centralną pozycję (przekł. pol. R. Reszke, Warszawa 1997, s. 522-523).

 

Czytelnikowi należą się tu objaśnienia dwóch terminów użytych przez Junga: numen i numinosum (numinalny) i mandala, które zaadaptował on w swej psychologii.

Numen to łacińskie określenie bóstwa i boskości. Stąd określenie numinosum – termin ten wprowadził do psychologii religii Rudolf Otto – które według Junga oznacza „dynamiczną egzystencję czy działanie nie będące wynikiem arbitralnego aktu woli, przeciwnie, działanie to ogarnia i opanowuje człowieka, który zawsze jest jego ofiarą, a nie sprawcą” (Psychologia a religia, przekł. pol. Jerzy Prokopiuk, Warszawa 1970, s. 99). A więc numinosum jest niezależne od woli jednostki. Oddziałuje ono na świadomość człowieka albo „z” jakiegoś widzialnego przedmiotu, albo jako niewidzialna obecność, zmieniająca tę świadomość. Numinosum zawsze przynosi przesłanie tajemnicze i enigmatyczne, ale też głęboko poruszające. Wiara, według Junga, oznacza pierwotną gotowość do zaufania pierwotnej mocy numinosum i jest wstępnym warunkiem jego doświadczenia. A jest to moc nie do pokonania. Doświadczenie to ma charakter sui generis i nie jest patologiczne, choć może mieć takie formy. Doświadczenie numinosum jest przede wszystkim doświadczeniem religijnym, a jako takie – w kategoriach psychologicznych – oznacza przełamanie się treści nieświadomych przez granice ego i stłumienie osobowości świadomej. (Przymiotnik określający numinosum to numinalny lub numiotyczny).

Mandala z kolei to słowo sanskryckie oznaczające „magiczne koło”. Określa ono figurę geometryczną, w której okrąg wpisany jest w kwadrat lub odwrotnie. Mandala dzieli się na cztery równe części lub ich wielokrotność. Promieniuje na zewnątrz lub do wewnątrz w zależności od perspektywy patrzącego; pod tym względem przypomina labirynt. W rozumieniu Junga mandala jest wyrazem pełni kosmosu, przede wszystkim jednak psyche, a w szczególności – jaźni. Mandale pojawiają się w snach lub obrazach w toku analizy jungowskiej. Jakkolwiek mandale mogą wyrażać możliwość znalezienia pełni psychicznej, mogą też pełnić u ludzi funkcje obronne w sytuacjach kryzysowych.

Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar", ukazującego się od 1996 roku.
Wydawca Centrum "REA" Rena Marciniak-Kosmowska - "Czwarty Wymiar" - All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i powielanie treści lub/i grafiki zawartej w tym serwisie bez zgody autora serwisu jest zabronione i chronione prawem.