Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar"

Czerwiec 2013

Ewa Krajewska Ewa Krajewska

Santería

ulica w centrum Havany.tifHiszpanie, po tym jak podbili Kubę na początku XVI wieku, zaczęli uprawiać na wyspie trzcinę cukrową. Rdzenna ludność Kuby, Indianie Taino, wyginęła już pięćdziesiąt lat po podboju, a konkwistadorzy zmuszeni byli znaleźć inne ręce do pracy na wielkich plantacjach. Sprowadzono niewolników z Afryki, wywodzących się głównie z ludów Joruba i Bantu. Plantatorzy zakazali im praktykowania swojej religii, narzucając wiarę katolicką. Niewolnicy, szanując swoje bóstwa i opiekuńcze duchy, nie zamierzali porzucać swoich wierzeń, dlatego włączyli katolickich świętych do swojego panteonu bóstw, a raczej duchom przyporządkowali świętych. W ten sposób narodziła się Santería, synkretyczna religia zwana również Regla de Lucumí lub Regla de Ocha. Podczas katolickich mszy, niewolnicy modlili się do swoich bóstw, a właściciele plantacji trzciny cukrowej cieszyli się, że ich „pracownicy” stali się żarliwymi katolikami.

Santería, co w dosłownym tłumaczenia znaczy „droga świętych”, to religia oparta przede wszystkim na ustnym przekazie modlitw, pieśni, tańca i rytuałów. Nie istnieje żadna święta księga, która opisywałaby losy bóstw i duchów. Plantatorzy zabraniali odprawiania rytuałów religijnych, ale zezwalali na zabawy i tańce. Właśnie dlatego niewolnicy zawarli modlitwy w tańcu, rytmicznej muzyce granej na bębnach i pieśniach poświęconych swoim bóstwom. Pieśni i poematy opowiadają o mitologii Santeríi, a przedstawione w nich perypetie poszczególnych bóstw, to nic innego jak kodeks moralny dla wyznawców. Dziś, mimo tego, że wyznawcy Santeríi, mogą modlić się do swoich duchów bez przeszkód, rytualny taniec i pieśni nadal odgrywają w tej religii ogromną rolę.

Santería przekazywana jest z pokolenia na pokolenie od czasów niewolnictwa. Trudny okres dla jej wyznawców nastał po rewolucji na Kubie w 1959 r. Władze socjalistycznie bardzo nieprzychylnie podchodziły do spraw wiary. Sytuacja poprawiła się dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych. Szacuje się, że obecnie 15% kubańskiego społeczeństwa to wyznawcy Santeríi. Religia ta rozprzestrzeniła się po całym świecie wraz kubańskimi emigrantami. Jej wiernych wyznawców można spotkać w Meksyku, Puerto Rico, Ameryce Południowej, Stanach Zjednoczonych, a nawet w Holandii. Z powodu tak dużego rozproszenia rytuały odprawiane dla danych duchów różnią się nieco, gdyż połączyły się z lokalnymi wierzeniami. Trudno jest zliczyć wszystkich wyznawców Santeríi na całym świecie, ponieważ z formalnego punktu widzenia są to katolicy. Szacuje się, że ich liczba sięga nawet kilku milionów. Niegdyś uważano, że Santería to religia prostych i niewykształconych ludzi, ale dziś jej wyznawców można znaleźć we wszystkich warstwach społecznych. Wiernymi lub kapłanami są policjanci, nauczyciele, prawnicy, urzędnicy, którzy po pracy odprawiają rytuały, prosząc  swoje bóstwa o opiekę.

Czym jest Santería?
Religia ta ma bardzo rozbudowaną mitologię, wedle której świat został stworzony przez Oloddumare. To najważniejszy bóg, któremu należy okazywać bezwzględny szacunek. Jego częścią są duchy opiekuńcze zwane Orishas. Każdy z nich rządzi inną częścią przyrody i ludzkiej egzystencji. Jest ich około 20 i do większości z nich przyporządkowano katolickiego świętego lub lokalną Matkę Boską. Najważniejsze Orishas to: Obatala (zwany również Orichanlá) – ojciec pozostałych duchów, pan nieba i światła, utożsamiany z Matką Boską Litościwą lub Jezusem; Olokun – opiekuje się głębokimi oceanami, a swoim podopiecznym na ziemi zapewnia dostatek i bogactwo materialne; Orúnmila (Orunlá, Ifá) – duch mądrości i wróżenia, utożsamiany ze św. Franciszkiem; Echu (Eleggua) – wszechobecny posłaniec między niebem a ziemią, patron dróg (a właściwie rozdroży) oraz drzwi, kojarzony ze św. Antonim; Ochumare – opiekun dzieci, jego atrybutem jest tęcza; Iemanja (Iyamí Ochooronga, Yemayá) – święta matka, patronka oceanów oraz czarownic i czarowników, zarówno tych od białej, jak i czarnej magii; Aganju (Agayu) – patron wulkanów, gór i pustyń, utożsamiany ze św. Krzysztofem; Changó (Shango) – duch wojownik, patron piorunów, ognia i męskiej siły witalnej, kojarzony jest ze św. Barbarą; Oba (Obba) – zazdrosna żona Changó, opiekuje się związkami małżeńskimi i ogniskiem domowym; Oyá (Yansan) – wojowniczka, opiekunka targowisk, bram cmentarzy, wznieca huragany, wprowadza nagłe zmiany, była kochanką Changó, utożsamiana ze św. Teresą; Oggún (Ogoun) – duch wojownik, roznieca konflikty, jego atrybutem jest żelazo, patronuje liniom kolejowym oraz nowym technologiom, kojarzony jest ze św. Piotrem; Oshun (Osun) – patronka miłości, kobiecości, sztuki i płodności, niestroniąca od flirtów, utożsamiana z Matką Boską Miedzianą (patronką Kuby); Ibeji – święte bliźnięta porzucone przez swoją matkę – Oshun, opiekują się dziećmi, uwielbiają słodycze, kojarzone ze św. Kosmą i Damianem; Ochosi (Osoosi) – duch myśliwy, patron oskarżonych i poszukujących sprawiedliwości, utożsamiany ze św. Norbertem; Osain (Ozain, Osanyin) patron ziół używanych w celach leczniczych oraz lasu, kojarzony ze św. Cyrylem; Babalu Aye (Omolu, Sankpana) – opiekuje się chorymi na ospę, trąd, a w dzisiejszych czasach AIDS, utożsamiany ze św. Łazarzem; Erinle (Inle) – duch uzdrowiciel, medyk; Orichaoko (Okko) – patron rolnictwa i żniw; Ori – pan głowy i ludzkiego umysłu; Egungun (Éggun) – pilnuje, by należycie oddawano kult przodkom; Ikú – utożsamia śmierć.
Orishas potrzebują ludzi w takim samym stopniu, jak ludzie potrzebują Orishas. Duchy te nie są bowiem nieśmiertelne i bez modlitw, rytuałów i ofiar składanych przez swoich podopiecznych, wyginęłyby. W zamian oferują opiekę, przewodnictwo i wsparcie w trudnych momentach. Orisha prowadzi bezpiecznie swojego protegowanego przez życie, pilnując, by kroczył on drogą swojego przeznaczenia, którą jego dusza wybrała jeszcze przed narodzeniem.

Oficjalna strona miesięcznika "Czwarty Wymiar", ukazującego się od 1996 roku.
Wydawca Centrum "REA" Rena Marciniak-Kosmowska - "Czwarty Wymiar" - All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i powielanie treści lub/i grafiki zawartej w tym serwisie bez zgody autora serwisu jest zabronione i chronione prawem.